Petroglify Okunewa i eurazjatyckie bóstwa słoneczne

Mieszkańcy Okunowa byli przedmiotem wielu badań, zarówno dotyczących ich pochodzenia, jak i interesujących abstrakcyjnych rysunków, które po sobie pozostawili. W geografii, którą rozprzestrzeniają, petroglify z głowami słonecznymi wyryte na stelach i skałach są jednym z najstarszych mitologicznych archetypów związanych ze Słońcem. Nie ma jeszcze jednoznacznych danych, że te petroglify symbolizują boga słońca lub szamana. Jednak podobne rysunki często pojawiają się jako bogowie słońca na obrazach dotyczących zarówno mitologii azjatyckiej, jak i europejskiej.

Kultura Okunowa i pochodzenie ludu Okunowa

Kultura Okunev, jedna z kultur archeologicznych epoki brązu na południowej Syberii, rozwinęła się na terenach wokół Chakasji i Minusińska, które są częścią Federacji Rosyjskiej.

Według obecnych znalezisk archeologicznych początki kultury Okunev sięgają drugiej połowy III tysiąclecia pne. Analizy genetyczne i dane dotyczące haplogrup dowiodły, że lud Okunev składa się w dużej mierze z rdzennej ludności Syberii.1 Co więcej, dane antropometryczne pokazują, że większość mieszkańców Okunev miała cechy mongoloidalne.2

Ale gdzie był dawny dom ludu Okunev? Wiele badań wskazuje, że ta rdzenna grupa przybyła z północnej tajgi, wypędziła z tego regionu Indoeuropejczyków i osiedliła się w okolicach Chakasji. Badania paleogenetyczne wykazały, że haplogrupa Q1a chromosomu Y dominowała w populacji Okunev. Sugeruje to, że przodkowie rdzennych Amerykanów z górnego paleolitu syberyjskiego prawdopodobnie mieli wspólne pochodzenie z ludem Okunev.3

Okunowie utrzymywali się głównie z polowania i rybołówstwa w jeziorach. Wiadomo, że interesują się także metalurgią. Pozostawili po sobie stele i monumentalne kamienne rzeźby wypełnione ciekawymi artystycznie postaciami. Abstrakcyjne rysunki przypominające duchy, symbole szamańskie, fantastyczne stworzenia, znaki kosmologiczne i antropomorficzne bóstwa to najczęstsze postacie w sztuce Okunowa.

Petroglify Okunewa i eurazjatyckie bóstwa słoneczne
Stela z kultury Okunev. Uważa się, że rysunek na steli jest rodzajem bogini słońca.

Zoomorficzne lub antropomorficzne petroglify z głowami słonecznymi znaleziono również poza geografią kulturową Okunev iw późniejszych czasach. Do najbardziej znanych przykładów należą petroglify Saymaluu-Tash w Kirgistanie i petroglify Tamgały w Kazachstanie.

Petroglify Okunewa i eurazjatyckie bóstwa słoneczne
Postacie antropomorficzne (Tamgały)
? Tokatosha ©CC BY-SA 4.0

Bogowie słońca i boginie słońca

Słońce miało ogromne znaczenie dla starożytnych społeczeństw, tak jak niewątpliwie ma to miejsce obecnie. Ludzie, którzy zorganizowali prawie cały swój dzienny podział pracy według światła dziennego i słońca, znajdowali różne sposoby okazywania mu wdzięczności. Wiele społeczności ubóstwiało Słońce, które zapewniało im światło i energię cieplną, i znalazło sposoby na dziękczynienie poprzez oddawanie mu czci. Nie inaczej wyglądała sytuacja w społeczeństwach, które dominowały w geografii kulturowej Okunowa i na stepach euroazjatyckich. Doğan Avcıoğlu napisał, że cesarze Xiongnu wychodzili ze swoich namiotów zwanych otağ i każdego ranka oddawali cześć Słońcu.4

Mitologia turecka

Słońce, które zwykle jest obciążone cechami kobiecymi, takimi jak życie, zdrowie czy obfitość, jest uosabiane przez Gün Ana i Kuyaş w tureckim panteonie.

Gün Ana jest rodzajem bogini słońca w mitologii tureckiej. Symbolizuje kobiecy aspekt słońca. Uważa się, że mieszka na siódmym piętrze nieba.

Innym bóstwem związanym ze Słońcem w mitologii tureckiej jest Kuyaş. Symbolizuje męski aspekt Słońca. Jest synem boga stwórcy Kayry Han i bratem Ülgena. Ülgen jest również często przedstawiany ze Słońcem i światłem. Według legend szamańskich Ałtaju bogiem, który nauczył ludzi rozpalać ogień, jest Ülgen. Wyrażenie „twórca Słońca” jest często używane w odniesieniu do Ülgena w szamańskich modlitwach.5

Mitologia bałtycka i słowiańska

Bogiem kojarzonym ze Słońcem, ciepłem i płodnością w mitologii słowiańskiej jest Dadźbóg. Jest jednym z głównych bogów słowiańskich mitów. Zwykle jest przedstawiany ze świecącym słońcem za głową.

Saulė, bogini słońca w mitologii bałtyckiej, jest również przedstawiana ze świecącym słońcem z tyłu głowy. Mężem Saulė jest Mėnuo, bóg księżyca.

Petroglify Okunewa i eurazjatyckie bóstwa słoneczne
Fresk Saulė autorstwa łotewskiego malarza Janisa Rozentālsa z 1910 r.

Bałtyccy poganie urządzali uczty i ceremonie ku czci Bogini Saulė w każde przesilenie letnie. Tę tradycję starają się dziś utrzymać przy życiu neopoganie.6

Mitologia germańska i nordycka

W mitologii germańskiej i nordyckiej Słońce było personifikowane jako bogini i nazywane Sól, znane również jako Sunna/Sünna. Sól jest także bratem boga księżyca Máni. Według islandzkiego historyka Snorriego Sturlusona, Sól i Máni są dziećmi Mundilfariego.

Morderstwo Sól przez gigantycznego wilka Fenrira jest jednym z wydarzeń, które będą miały miejsce podczas Ragnarök.

Petroglify Okunewa i eurazjatyckie bóstwa słoneczne
Máni, bóg księżyca, i Sól, bogini słońca, narysowane przez duńskiego ilustratora Lorenza Frølicha.

Uosobieniem dnia w mitologii nordyckiej jest Dagr. Matką Dagra jest Nótt, uosobienie nocy. Według mitów Skinfaxi, który swoją grzywą oświetla ziemię, krąży wokół Ziemi rydwanem Dagra i tworzy cykl nocy i dni.

Mitologia grecka i rzymska

W mitologii greckiej Słońce jest uosobieniem Heliosa. Podobnie jak Dagr w mitologii nordyckiej, jest przedstawiany na rydwanie po niebie. Jego ojcem jest Hyperion. Gigantyczny posąg wzniesiony w imieniu Heliosa na starożytnym Rodos został zniszczony podczas trzęsienia ziemi w 226 roku pne.

Petroglify Okunewa i eurazjatyckie bóstwa słoneczne
Helios, Altes Museum, Berlin, Niemcy

Innym bogiem związanym ze Słońcem w starożytnej Grecji jest Apollo. Poza Słońcem często kojarzony jest ze światłem, muzyką, poezją i płodnością. Starożytni Grecy nazwali Merkurego na cześć Apolla.

Jak Planety Otrzymały Swoje Nazwy? Planety i Bogowie

Odpowiednikiem Heliosa i Apolla w mitach rzymskich jest Sol.

Mitologia fińska i lapońska

W mitologii fińskiej boginią związaną ze słońcem i dniem jest Paivätär. Uważa się, że Paivätär rządzi światłem i tka srebrne szaty.

Samowie (znani też jako Lapończycy), lud pochodzenia ugrofińskiego, zamieszkujący północną Skandynawię, nazywali boginię słońca Beaivi. Słońce jest o wiele ważniejsze dla Samów niż dla innych społeczności. Ponieważ część tego regionu znajduje się na północy koła podbiegunowego, w niektóre zimowe dni Słońce nigdy nie wschodzi. To sprawia, że bogini słońca jest ważniejsza. Z tego powodu renifery były składane w ofierze Beaivi w określone dni w roku.

Należy zauważyć, że Beaivi jest opisywany jako bóg w niektórych mitach. Jednak często jest przedstawiana jako bogini.7

Petroglify Okunewa i eurazjatyckie bóstwa słoneczne
Szamański bęben Lapończyków. Symbol krzyża/plusa na środku bębna symbolizuje Słońce.

Áinu i Lugh w mitologii irlandzkiej, Belenus i Grannus w mitologii celtyckiej, Nap Király i Nap Anya w mitologii węgierskiej, Usil w mitologii etruskiej, Amaterasu w mitologii japońskiej, Mitra w mitologii perskiej i Barbale w mitologii gruzińskiej to inne ważne bóstwa związane ze Słońcem.



  1. New genetic evidence of affinities and discontinuities between bronze age Siberian populations„, American Journal of Physical Anthropology, September 2018, Volume 167, Issue 1[]
  2. Андрей Викторович ГРОМОВ – Происхождение и связи населения окуневской культуры[]
  3. The Origin of the Okunev Population, Southern Siberia: The Evidence of Physical Anthropology and Genetics„, A. G. KOZINTSEV, Archaeology, Ethnology & Anthropology of Eurasia, 2020;48(4):135-145[]
  4. Doğan AVCIOĞLU, Türklerin Tarihi, ISBN: 9789754780208[]
  5. Abdülkadir İNAN, Eski Türk Dini Tarihi, Altınordu Yayınları, ISBN: ‎9786056600975[]
  6. „Of Gods and Holidays: The Baltic Heritage”, Jonas TRINKŪNAS (Editor), 1999, ISBN: 9789986476276[]
  7. Lite Om Samisk Förkristen Din[]