De Petralona-schedel opnieuw onderzocht: minstens 286.000 jaar oud, zeggen onderzoekers

De Petralona-schedel, een van de meest omstreden fossielen in de menselijke evolutie, is door een recent geochronologisch onderzoek opnieuw in de belangstelling komen te staan.¹

De Petralona-schedel, die in 1960 in een grot in Griekenland werd ontdekt en vrijwel volledig bewaard is gebleven, was ondanks het verstrijken van zoveel jaren nog niet definitief gedateerd. Recente analyses met behulp van uranium-thoriumdateringsmethoden tonen echter aan dat het fossiel minstens 286.000 jaar oud is.

Volgens onderzoekers versterkt de Petralona-schedel het idee dat meerdere mensensoorten in Europa naast elkaar hebben bestaan ​​tijdens het Midden-Pleistoceen. Sinds de ontdekking is de schedel, die in verband is gebracht met verschillende mensensoorten zoals Homo erectus, Homo neanderthalensis en Homo sapiens, onderwerp van discussie gebleven vanwege de onzekerheid over de ouderdom ervan.

Uranium-thorium-datering werd toegepast

Zoals het artikel aangeeft, koos het onderzoeksteam er, in tegenstelling tot eerdere studies, voor om de calcietlagen die zich direct op de Petralona-schedel hadden gevormd te onderzoeken. Dit was omdat, hoewel de exacte locatie van het fossiel in de grot omstreden was, de calcietophoping op de schedel een betrouwbare ondergrens zou bieden voor de tijd dat het daar al lag.

Datering op basis van uranium en thorium is een techniek die al lange tijd wordt gebruikt om de ouderdom van carbonaatformaties zoals calciet te bepalen. Volgens de onderzoekers leverde deze methode in het Petralona-monster voorheen geen duidelijke resultaten op, omdat de calcietlagen sterk verontreinigd waren met klei en andere vreemde materialen. In de nieuwe studie werden echter alleen de zuiverste en vroegst gevormde calcietlagen geanalyseerd door middel van microbemonstering.

De resultaten tonen aan dat de oudste calcietlaag op de schedel 286.000 jaar geleden is gevormd. De studie benadrukt dat deze datum de jongst mogelijke leeftijd van het fossiel weergeeft, niet de werkelijke leeftijd. Met andere woorden, de Petralona-schedel kan ouder zijn dan dit, maar het is onwaarschijnlijk dat hij jonger is.

Onderzoekers voerden ook een vergelijkende analyse uit met andere calcietmonsters die uit verschillende delen van de grot waren genomen. Deze vergelijking deed de vraag herleven of de schedel ooit aan de grotwand vastzat, zoals eerder was beweerd. Volgens het artikel stammen de calciet die de schedel bedekt en de dikke stalactieten en andere formaties op de grotwanden niet uit dezelfde periode. Daarom is het mogelijk dat de schedel later in de grot is verplaatst.

De eerste dateringsstudies die in de jaren zeventig en tachtig werden uitgevoerd, maakten gebruik van destijds innovatieve methoden, zoals elektronspinresonantie, thermoluminescentie en paleomagnetische analyse. De betrouwbaarheid van deze methoden in karstgrotten werd echter al in die beginjaren ernstig bekritiseerd.

De auteurs van de nieuwe studie stellen dat de belangrijkste reden voor de grote leeftijdsverschillen die in het verleden werden verkregen, de onzekerheid over de stratigrafische positie van het fossiel is. Doordat het niet mogelijk was de schedel direct te correleren met dierlijke resten en stenen werktuigen die eromheen werden gevonden, waren indirecte dateringspogingen onvermijdelijk. Dit leidde tot extreem brede leeftijdschattingen, variërend van 170.000 tot 700.000 jaar.

De meest recente analyses, onder leiding van Christophe Falguères, worden nu ondersteund door onmiskenbaar sterke gegevens. Desondanks hanteert de studie een voorzichtige formulering. De auteurs stellen dat de exacte leeftijd van de Petralona-schedel nog onbekend is, maar dat deze niet jonger kan zijn dan 286.000 jaar.

Bestonden er meerdere mensensoorten in Europa?

De morfologische kenmerken van de Petralona-schedel komen niet volledig overeen met die van Neanderthalers of moderne mensen. Vergelijkingen met de Kabwe-schedel, die eerder in Afrika werd gevonden, tonen echter significante overeenkomsten in gezichtsstructuur en schedelproporties tussen de twee fossielen. Dit is zeer belangrijk, omdat het suggereert dat sommige menselijke populaties uit het Midden-Pleistoceen in Europa en Afrika mogelijk nauwere verwantschappen hadden dan voorheen werd gedacht. Het bestaan ​​van dergelijke fossielen, die geen Neanderthaler-kenmerken vertonen maar ook niet direct aan moderne mensen kunnen worden gekoppeld, toont aan dat het evolutieproces een vertakkende in plaats van een lineaire structuur vertoonde.

1. Falguères, C., Shao, Q., Perrenoud, C., Stringer, C., Tombret, O., Garbé, L., & Darlas, A. (2025). New U-series dates on the Petralona cranium, a key fossil in European human evolution. Journal of Human Evolution, 206, 103732. https://doi.org/10.1016/j.jhevol.2025.103732[↩]