Okunev Petroglifleri Ve Avrasya Güneş Tanrıları

Okunev Petroglifleri Ve Avrasya Güneş Tanrıları

Güney Sibirya arkeolojik kültürlerinden biri olan Okunev kültürü, Rusya Federasyonu’nun bir parçası olan Hakasya ve çevresindeki topraklarda yer almıştır. Okunev kültürünün kökleri MÖ 3. binyılın sonlarına dek uzanmaktadır. Bu kültürdeki insanlar temel olarak avcılık ve göl balıkçılığı yaparak geçimlerini sağlamışlardır. Antropolojik kalıntılar, Okunev halkının çoğunun Mongoloid özelliklerine sahip olduğunu göstermektedir, ancak Kafkasoid nitelikli kalıntılar da bulunmuştur. 1

Okunev kültürüne ait arkeolojik kalıntılar ve stellerde sanatsal açıdan oldukça ilginç figürler bulunmaktadır. Ruh benzeri soyut çizimler, şamanistik semboller, fantastik varlıklar, kozmolojik işaretler ve antropomorfik tanrılar en yaygın figürlerdir.

Okunev kültüründen kalma bir stel. Stel üzerindeki çizimin bir tür Güneş tanrıçası olduğu düşünülmektedir.

Güneş başlı zoomorfik ya da antropomorfik çizimler, Okunev kültür coğrafyasının dışında ve daha sonraki zamanlarda da bulunmuştur. (Kırgızistan’daki Saymalıtaş petroglifleri ve Kazakistan’daki Tamgalı petroglifleri)

Güneş Tanrıları

Güneş, Okunev kültür coğrafyasına ve Avrasya bozkırlarına egemen olan Türk topluluklarda büyük saygı görmüştür. Doğan Avcıoğlu, Hun imparatorlarının her sabah otağ denen çadırlarından çıkarak Güneş’e taptıklarını yazmıştır. 2

Türk Mitlerinde Güneş Tanrıları

Genellikle yaşam, sağlık ya da bereket gibi dişil özellikler yüklenen Güneş, Türk panteonunda Gün Ana ve Kuyaş ile tanrısallaştırılmıştır.

Türk mitolojisinde Gün Ana, güneş tanrıçasına verilen addır. Gökyüzünün yedinci katında oturduğuna inanılmıştır. Macar mitolojisindeki karşılığı Nap Anya‘dır.

Türk mitolojisindeki güneş tanrısının adı ise Kuyaş‘tır (Gün Ata olarak da bilinir). Kuyaş, yaratıcı tanrı Kayra Han‘ın oğlu ve Ülgen‘in kardeşidir. Ülgen de bir nevi yaratıcı tanrıdır ancak ana yaratıcı tanrı Kayra Han‘ın yardımsever ve insancıl yönünü simgeler. Ülgen de sıklıkla Güneş ve ışıkla betimlenmiştir. Gökyüzünün 16. katında oturduğuna inanılmıştır. Altay şaman efsanelerine göre insanlara ateş yakmayı öğreten Ülgen‘dir. Şaman dualarında Ülgen için sıklıkla “Güneşin yaratıcısı” tabiri kullanılmıştır. 3

Diğer Avrasya Mitlerinde Güneş Tanrıları

Kafasından güneş gibi ışıklar saçan tanrı ve tanrıça çizimlerine birçok uygarlıkta rastlanmıştır. Slav mitolojisinin en önemli tanrılarından biri olan Dazhbog, genellikle başının arkasında parıldayan bir güneşle betimlenmiştir. Baltık mitolojisindeki güneş tanrıçası Saulė de genellikle başının arkasında parıldayan bir güneşle ya da güneşe benzer sarı saçlarla betimlenmiştir.

Litvanya’daki Palūšė köyünde bulunan Saulė idolü

Cermen mitlerinde güneş tanrıçası Sól (Sünna olarak da bilinir) de yukarıda bahsedilen tanrılara benzer şekillerde betimlenmiştir. Sól aynı zamanda ay tanrısı Máni‘nin kardeşidir. İzlandalı tarihçi Snorri Sturluson’a göre Sól ve Máni, Mundilfari’nin çocuklarıdır. 4

Danimarkalı illüstratör Lorenz Frølich tarafından çizilen ay tanrısı Máni ve güneş tanrıçası Sól

Fin-Ugor kökenli bir halk olan Sami (Lapon olarak da bilinir) mitlerindeki güneş tanrıçasının adı ise Beaivi‘dir. Güneş, Kuzey İskandinavya’da yaşayan Samiler için diğer topluluklara göre çok daha önemlidir. Çünkü bu bölgenin bir kısmı Kuzey Kutup Dairesi içinde yer aldığından kışın bazı günler Güneş hiç doğmaz. Bu durum güneş tanrıçasını daha da önemli bir hale getirir. Bu nedenle geçmişte yılın belirli günleri güneş tanrıçası Beaivi‘ye ren geyikleri kurban edilmiştir.

Sami şaman davulu. Davulun ortasındaki artı-haç sembolü, Güneş’i simgelemektedir.

Beaivi‘nin kimi mitlerde bir tanrı olarak anlatıldığını belirtmek gerekir. Ancak çoğunlukla tanrıça olarak betimlenmiştir. 5

Fin mitolojisinde Päivätär, Etrüsk mitolojisinde Usil, Yunan mitolojisinde Helios ve Japon mitolojisinde Amaterasu Avrasya’daki diğer önemli güneş tanrıları-tanrıçalarıdır.


  1. Андрей Викторович ГРОМОВ – Происхождение и связи населения окуневской культуры^
  2. Doğan AVCIOĞLU, Türklerin Tarihi, ISBN: 9789754780208^
  3. Abdülkadir İNAN, Eski Türk Dini Tarihi, ISBN: ‎9786056600975^
  4. Şiirsel Edda – Düzyazı Edda^
  5. Lite Om Samisk Förkristen Din^
Bilgi paylaştıkça çoğalır: