Avrasya Bozkırlarında Saklanan Devasa Bronz Çağı Kenti Gün Yüzüne Çıkıyor

Kazakistan’ın kuzeydoğusunda keşfedilen 3500 yıllık Bronz Çağı kenti, bozkır toplumlarının mimari ve teknolojik kapasitesine dair yeni sorular gündeme getiriyor.¹

İrtiş Nehri’ne bakan bir yükselti üzerinde yer alan Semiyarka’da yapılan son araştırmalar, bölgenin Geç Bronz Çağı’nda sanılandan çok daha büyük ve örgütlü bir yerleşime ev sahipliği yaptığını ortaya koydu. Yakın zamana kadar yaklaşık 40 hektarlık bir alan kapladığı düşünülen yerleşimin, yapılan yeni ölçümlerle 140 hektara kadar uzandığı belirlendi. Bu büyüklük, uzmanlara göre Semiyarka’yı bozkır kuşağının en dikkat çekici merkezlerinden biri hâline getiriyor.

Bölgede bulunan seramik parçaları, yerleşimin Cherkaskul ve Alekseevka–Sargary kültürleriyle bağlantılı olduğunu gösteriyor. Özellikle Alekseevka–Sargary örneklerinin sayıca fazla olması, bölgenin o dönemde bu kültürel ağ içinde önemli bir durak olduğunu düşündürüyor. Buna karşılık bazı alanlarda buluntu yoğunluğunun düşük olması, yerleşimin belirli bölümlerinin mevsimlik ya da geçici kullanımlar için tercih edilmiş olabileceğine işaret ediyor.

Yerleşimin en ilgi çekici yönlerinden biri, hem havadan hem de araziden kolayca fark edilen uzun toprak yükseltiler. Bu hatlar yaklaşık bir metre yüksekliğe ulaşıyor. Araştırmacılar, yan yana dizilmiş bu yapı sıralarının içinde odaları andıran bölmeler bulunduğunu, bunun da planlı bir yerleşim anlayışına işaret ettiğini belirtiyor. Bu sıraların kesiştiği noktada daha büyük bir yapı tespit edilmiş durumda. Konumu ve boyutu nedeniyle bu yapının tören, yönetim ya da ortak kullanım gibi daha merkezi bir işleve sahip olabileceği düşünülüyor.

Jeofizik ölçümlerde toprak yükseltilerinin iç kısımlarında kerpiç duvar izleri belirdi. Bu izler, belirgin bir mimari düzenin yerleşim boyunca tekrar edildiğini ortaya koyuyor. Buna karşılık metal işçiliğine dair yüzey buluntularının yoğunlaştığı bölümlerde belirgin yapı izlerinin çıkmaması, üretim faaliyetlerinin daha çok açık alanlarda ya da hafif yapılarda yürütülmüş olabileceğini gösteriyor.

Semiyarka’yı öne çıkaran en önemli bulgulardan biri, metal işçiliğine dair izler. Yüzeyde bulunan cüruf, cevher parçaları, ergitme kapları ve bitmiş metal eşyalardan alınan örneklerde bakır karbonatlı cevherlerin işlendiği ve yüksek kalay oranlarına sahip bronzlar üretildiği anlaşılıyor. Uzmanlara göre bu üretim, bölgenin Altay Dağları’ndaki maden yataklarına yakın olması sayesinde mümkün olmuş olabilir. Elde edilen veriler, bozkır topluluklarının zannedildiği kadar dağınık üretim yapmadığını, aksine belirli merkezlerde örgütlü ve kontrollü bir metal işleme faaliyeti yürüttüğünü gösteriyor.

Yerleşimdeki buluntu dağılımı, toprak yükseltilerinin bulunduğu çekirdek bölgenin daha yoğun kullanıldığını, buna karşılık doğuya doğru uzanan alanların daha seyrek, belki de destekleyici işlevlere sahip olduğunu düşündürüyor. Uzmanlar, Semiyarka’nın boyutu ve planlanmış görünümüyle bölgedeki diğer Bronz Çağı yerleşimlerinden belirgin biçimde ayrıldığını belirtiyor. Yaklaşık 30 hektarlık benzer yerleşimler bilinse de, hem mimari düzenin hem de metal üretiminin bu kadar büyük ölçekli olduğu başka bir örneğe şu ana kadar rastlanmadığı ifade ediliyor.

Kazıların ilerlemesiyle birlikte, Semiyarka’nın mimari yapısı, üretim faaliyetlerinin kapsamı ve dönemin bölgesel ticaret ağlarındaki yeri konusunda daha net bilgiler elde edilmesi bekleniyor.

1. Radivojević M, Lawrence D, Merz VK, et al. A major city of the Kazakh Steppe? Investigating Semiyarka’s Bronze Age legacy. Antiquity. Published online 2025:1-9. doi:10.15184/aqy.2025.10244[↩]