İklim Değişikliği, Mantar Enfeksiyonlarının Yayılımını Hızlandırıyor

Bilim insanlarına göre küresel ısınma, ölümcül mantar enfeksiyonlarının yayılımını hızlandırıyor.

İklim değişikliğinin gezegenimiz üzerindeki etkileri, ne yazık ki buzulların erimesinden ve deniz seviyelerinin yükselmesinden ibaret değil. Artan enerji talebi, kitlesel göç hareketleri, su kaynakları üzerindeki baskı ve gıda güvenliği gibi pek çok etmen, tek başına küresel bir kriz yaratabilecek potansiyelde. Bunlara ek olarak son yıllarda, tropikal bölgelerde endemik olan bazı mantar enfeksiyonlarının ılıman iklimlerde de kendini göstermesi, küresel çapta bir pandemiye dönüşme potansiyeli nedeniyle bilimsel araştırmalara konu oluyor.

2 Mayıs 2025 tarihinde Research Square‘da yayınlanan bir çalışmada araştırmacılar, özellikle bazı Aspergillus türlerinin iklim değişikliği nedeniyle orta enlemlere doğru yayılabileceğinden bahsediyorlar.¹

Aspergillus cinsi altında tanımlanan yaklaşık 200 mantar türü vardır. Bu türlerden bazıları, insan ve hayvan sağlığı üzerinde ciddi patojenik etkilere sahip. Bunlar arasında en dikkat çekici ve en tehlikeli olanı ise, vücut sıcaklığında gelişme yeteneği sayesinde immün sistemi zayıf bireylerde ölümcül enfeksiyonlara yol açabilen Aspergillus fumigatus‘tur.

Aspergillus fumigatus, genellikle çürümekte olan organik maddelerde çoğalan bir küf mantarı türüdür. Toprak, kompost ve yaprak döküntüleri gibi ortamlarda bulunur. Yüksek sıcaklıklarda yaşayabilme yeteneğiyle de bilinir. Bağışıklık sistemimiz, bu mantarın sporlarını etkisiz hale getirebilecek güçtedir, ancak bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde bu mantar, ciddi enfeksiyonlara yol açabilir.

Aspergillus fumigatus, özellikle kemoterapi gören kanser hastaları, organ nakli alıcıları, HIV/AIDS hastaları ya da kortikosteroid gibi bağışıklık baskılayıcı ilaçları kullanan kişilerde, invaziv aspergillozis adı verilen ağır bir solunum yolu enfeksiyonuna neden olabilir. Enfeksiyon genellikle akciğerlerde başlayarak sinüslere, beyne ve diğer organlara yayılır.

Sourabh Dhingra ve Robert A. Cramer tarafından yayınlanan bir çalışmaya göre bağışıklık baskılayıcı ilaçların kullanımındaki son artış nedeniyle, Aspergillus fumigatus‘un her yıl 600.000’den fazla ölüme neden olabileceği tahmin edilmektedir.²

İnsanlar üzerinde ölümcül etkilere sahip olabilecek bir diğer Aspergillus türü de Aspergillus flavus‘tur. Bu türün en tehlikeli özelliği, aflatoksin denen kimyasal bileşiği sentezleyebilme yeteneğidir. Aflatoksinler lipofilik yapıları sayesinde kolayca hücre zarlarını geçerek DNA ile etkileşime girebilir. Uzun süreli ve düşük dozda aflatoksin maruziyeti, karaciğer fonksiyonlarında bozulmaya, bağışıklık sisteminin zayıflamasına ve nihayetinde HCC gibi ölümcül karaciğer kanserlerine yol açabilmektedir.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), aflatoksinlerin küresel gıda güvenliğini tehdit eden başlıca toksinlerden biri olduğunu açıkça belirtmiştir. Bu doğrultuda birçok ülke bu toksinler için yasal limitler belirlemiştir. Ancak bu düzenlemelere rağmen, özellikle sıcak ve nemli iklim koşullarında depolanan tarım ürünlerinde aflatoksin kontaminasyonuna rastlanabilmektedir. Küresel ısınma ve tarımsal uygulamalardaki değişim, bu süreci daha da hızlandırmaktadır.

Research Square‘da yayınlanan çalışmada 2100 yılına kadar Aspergillus türlerinin küresel yayılım alanının %77 oranında artabileceği ileri sürülümektedir.

1. Norman van Rhijn, Christopher Uzzell, Jennifer Shelton et al. Climate change-driven geographical shifts in Aspergillus species habitat and the implications for plant and human health, 02 May 2025, PREPRINT (Version 1) available at Research Square [https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-6545782/v1][↩]
2. Dhingra S, Cramer RA. Regulation of Sterol Biosynthesis in the Human Fungal Pathogen Aspergillus fumigatus: Opportunities for Therapeutic Development. Front Microbiol. 2017 Feb 1;8:92. doi: 10.3389/fmicb.2017.00092. PMID: 28203225; PMCID: PMC5285346.[↩]