
Metody usuwania szczątków ludzkich i obrzędy praktykowane podczas pochówku różnią się w zależności od religii i kultury. Chociaż pochówek i kremacja są obecnie najczęstszymi metodami usuwania, ludzie praktykowali wiele różnych metod od paleolitu.
Pogrzebanie

Inhumacja, jedna z najpowszechniejszych metod utylizacji na całym świecie, polega na umieszczaniu zwłok w ziemi. Zwykle odbywa się to poprzez zakopanie ciała w dole o głębokości od 1 metra do 2 metrów. Ciało można pochować razem z trumną, w całunie lub nago. W niektórych kulturach wraz ze zmarłym chowane są również rzeczy zmarłego. W przeszłości, zwłaszcza od epoki chalkolitu do epoki żelaza, powszechne było chowanie zwłok wraz z kosztownościami i przedmiotami, które mogły się przydać po śmierci.
Wśród naukowców nie ma zgody co do tego, kiedy po raz pierwszy zastosowano inhumację. Szacuje się jednak, że pojawił się w środkowym paleolicie.1 Istnieje wiele badań, które pokazują, że pierwszym gatunkiem ludzkim, który świadomie grzebał swoich zmarłych, byli neandertalczycy.2
Pogrzeb z trumną
W przypadku pochówku powszechną praktyką jest zakopywanie ciała po umieszczeniu go w trumnie. W tym przypadku zmarły mógł być owinięty całunem lub ubrany w strój ceremonialny. Kształt, rozmiar i surowiec, z którego wykonana jest trumna, różnią się w zależności od kultury, religii, tradycji i warunków ekonomicznych.
Jednak niektórzy wolą pochówek bez trumny, ponieważ trumny opóźniają proces rozkładu.
Pogrzeb bez trumny
Pochówek bez trumny jest tak samo powszechny jak pochówek z trumną. Ogólnie rzecz biorąc, pochówek bez trumny jest preferowany w przypadkach, gdy pożądane jest szybkie zakończenie procesu rozkładu.
Pogrzeb z całunem | Pochówek bez całunu |
Ciało chowane jest w całunie ze względów religijnych, moralnych i higienicznych. | Ciało jest chowane nago z powodu osobistych preferencji lub konieczności. W niektórych krajach jest to zabronione. |
Kremacja
Kremacja to metoda pozbywania się zwłok ludzkich poprzez spalenie zwłok. W dzisiejszych czasach kremacja jest zwykle zakończona w krematoriach w ciągu około 2 lub 3 godzin. Jednak w niektórych krajach proces ten może odbywać się na zewnątrz i przez dłuższy czas.
Wbrew powszechnemu przekonaniu całe ciało po kremacji nie zamienia się w popiół. Pozostałe fragmenty kości są rozdrabniane za pomocą mechanicznego młynka i przekazywane uprawnionym krewnym zmarłego.
Nie jest jasne, kiedy praktykowano pierwszą kremację. Ale liczące prawie 20 000 lat ludzkie szczątki (LM1) odkryte w Australii w 1969 roku są jednymi z najwcześniejszych znanych kremacji.3 Najstarsze przykłady w Europie pochodzą z neolitu.4
Wraz z rozprzestrzenianiem się chrześcijaństwa praktyki kremacyjne zostały w dużej mierze zarzucone, ale zapotrzebowanie na kremację zaczęło rosnąć od końca XIX wieku. Według badania z 2020 r. wskaźniki kremacji przekraczają 70% w Kanadzie, Czechach, Danii, Niemczech, Hongkongu, Japonii, Singapurze, Korei Południowej, Szwecji, Szwajcarii, Tajlandii i Wielkiej Brytanii.5
Ekskarnacja
Ekskarnacja to praktyka usuwania narządów z ciała zmarłego i obdzierania ciała ze zwłok z kości przed pochówkiem. Jest to jeden z najstarszych zwyczajów śmierci i jest praktykowany w niektórych społecznościach nawet w czasach nowożytnych.
Liczące 160 000 lat ludzkie szczątki (Homo sapiens) znalezione w Etiopii są najstarszym archeologicznym dowodem ekskarnacji.6
Ekskarnacja z ostrzami
Jest to praktyka skrobania ciała zmarłego narzędziem tnącym. Był to powszechny zwyczaj w niektórych społecznościach w czasach prehistorycznych. Niektóre znaleziska archeologiczne wskazują również na kanibalizm.
Niebiański pogrzeb
Jest to technika ekskarnacji, w której zwłoki pozostawia się na szczytach gór. W tym zwyczaju mięso zmarłych jest zjadane przez mięsożerne ptaki i zwierzęta padlinożerne. Jest powszechnie praktykowany w Chinach, Tybecie, Mongolii, Bhutanie i Indiach.
W zaratusztrianizmie zmarli są zabierani do struktur zwanych Wieżami Ciszy i pozostawiani na zewnątrz dla mięsożernych ptaków.
Pogrzeb na drzewach
Jest to umieszczenie na chwilę ciała zmarłego na drzewie. Po rozłożeniu ciała zmarłego, pozostałe kości są zwykle albo zakopywane, albo przewożone w inne miejsce. Był praktykowany przez niektórych aborygeńskich Australijczyków, rdzennych Amerykanów i społeczności szamańskie.
Ekologiczne metody unieszkodliwiania szczątków ludzkich
W XXI wieku opracowano nowe metody usuwania zwłok ludzkich w związku ze zmianami klimatycznymi, globalnym ociepleniem, problemami środowiskowymi i problemami ekologicznymi.
Promession
Promession to metoda usuwania szczątków ludzkich poprzez liofilizację. Został opracowany przez szwedzką biolog Susanne Wiigh-Mäsak, która zmarła w 2020 roku.
W tej metodzie ciało zmarłego jest krystalizowane w ciekłym azocie w temperaturze -196°C, a następnie rozbijane na cząstki za pomocą wibracji. Pozostałości w postaci suchego proszku zasypywane są trumną w ziemi i najpóźniej w ciągu roku zamieniają się w próchnicę.7
Resomacja (Akwamacja / Kremacja wodna)
Resomacja, znany również jako hydroliza alkaliczna, jest metodą opracowaną jako alternatywa dla inhumacji lub kremacji. Opiera się na zasadzie, że ciało zmarłego rozkłada się na składniki chemiczne w gorącej wodzie.
Najpierw ciało umieszcza się w naczyniu ciśnieniowym. Następnie naczynie ciśnieniowe napełnia się wodą i dodaje wodorotlenek potasu. Po namoczeniu ciała w wodzie o temperaturze 160°C przez około 4 do 6 godzin pozostają tylko zmiękczone kości. Kości są mielone na proszek i zwracane rodzinie zmarłego. Brązową ciecz składającą się ze składników chemicznych usuwa się innymi metodami.
Terramacja
Jest to metoda szybkiego przekształcania szczątków ludzkich w kompost poprzez aktywność drobnoustrojów w specjalnych warunkach. Materiały takie jak zrębki, słoma i lucerna służą do przyspieszenia rozkładu. Ciała zamieniają się w kompost w ciągu zaledwie jednego do dwóch miesięcy.
- „Intentional Human Burial: Middle Paleolithic (Last Glaciation) Beginnings„, Yuri SMIRNOV, Journal of World Prehistory, Vol 3, No 2[↩]
- „The Human Past”, Chris SCARRE, Thames & Hudson, ISBN: 9780500290637[↩]
- „Pleistocene human remains from Australia„, J. M. Bowler, Rhys Jones, Harry Allen & A. G. Thorne[↩]
- „The Origins of Cremation in Europe„, Agnieszka GIL-DROZD, Analecta Archaeologica Ressoviensia, Vol 5, 2010[↩]
- „2022 NFDA Cremation & Burial Report„, National Funeral Directors Association, July 2022[↩]
- Clark, J., Beyene, Y., WoldeGabriel, G. et al. „Stratigraphic, chronological and behavioural contexts of Pleistocene Homo sapiens from Middle Awash, Ethiopia” Nature 423, 747-752, 2003[↩]
- „Ecological burial„, Promesa Website[↩]