Ubır: een vampierachtig wezen in de Turkse mythologie

Ubır

De Turkse mythologie, die zijn oorsprong vindt in animisme, sjamanisme, tengrisme en het Oeral-Altaïsche volksgeloofssysteem, omvat een breed scala aan bovennatuurlijke wezens, zoals Aldacı Han, Alkarısı en anderen… Onder deze wezens is Ubır, bekend vanwege de gelijkenis met het hedendaagse vampierarchetype valt op als een van de meest bedreigende.

Onderscheidende kenmerken

Afwisselend erkend als Obur, Hobur of Vupar, wordt Ubır karakteristiek afgebeeld als een vraatzuchtig en onverzadigbaar wezen met vampirische trekken. Er wordt gesuggereerd dat het Ubır-geloof zich over de Euraziatische steppen verspreidde door de migraties van de Kiptsjaken, nadat het zijn oorsprong vond in de regio’s rond de Wolga en de Pontische steppen.

De eigenschappen van Ubır vertonen aanzienlijke regionale verschillen. Volgens talrijke mythologische verhalen wordt gepostuleerd dat individuen die besmet zijn door zonde en beoefenaars van tovenarij een transformatie in Ubır ondergaan door in hun graven een dierlijke vorm aan te nemen. Algemeen wordt aangenomen dat deze entiteit een vergrote schedel en een langwerpige staart heeft, in tegenstelling tot de menselijke norm. Het wezen zou ook gedurende langere perioden, zelfs maanden, inactief blijven en naar eigen goeddunken kunnen vluchten.

Bovendien wordt aangenomen dat Ubır het vermogen heeft om elke gewenste vorm aan te nemen, inclusief het infiltreren van menselijke vormen. Er wordt dus aangenomen dat Ubır de gelijkenis van wilde wezens zou kunnen aannemen om mensen te kwellen of om menselijke lichamen te infiltreren om van hun levensonderhoud te profiteren. Van individuen onder de heerschappij van Ubır wordt gezegd dat ze worden gekweld door onophoudelijke honger, die ondanks de inname niet wordt uitgeblust, wat resulteert in hun toenemende zwakheid. Volgens de heersende overtuigingen escaleert Ubır, wanneer hij van zijn levensonderhoud wordt beroofd, zijn agressiviteit en neemt uiteindelijk zijn toevlucht tot de consumptie van aas en menselijk bloed.

Ubır is af en toe onder de loep genomen vanuit een metafysisch en bovennatuurlijk standpunt. Bepaalde Turkse gemeenschappen hebben psychologische problemen, epidemische uitbraken en maatschappelijk tumult toegeschreven aan Ubır en zijn varianten. Er wordt verteld dat het een kwaadaardige windvlaag is, die chaos en verlatenheid achterlaat en zelfs waanzin teweegbrengt bij zowel mens als dier.

11 Engste Wezens in Turkse en Altaïsche Mythen

Beschermingsmethoden

Er zijn verschillende rituelen en veiligheidsmaatregelen bedacht om te voorkomen dat de overledenen bezwijken voor de invloed van Ubır. Bij vermoedelijke Ubır-gevallen wordt bijvoorbeeld het graf opgegraven en worden spijkers in de kist geslagen. Deze praktijk, die doet denken aan hedendaagse vampierverhalen, wordt algemeen als effectief beschouwd.

In 2012 werd in Bulgarije een fascinerende ontdekking gedaan: er werd een 800 jaar oud skelet gevonden met een ijzeren staaf door de borst, waardoor experts speculeerden dat het vermoedelijk om een vampierbegrafenis ging.
Foto: Bin im Garten (Wikimedia) ©️CC BY-SA 3.0

Een alternatieve methode is om Ubır gunstig te stemmen met het offeren van een zwart schaap.

De overeenkomsten tussen het Ubır- en het vampierarchetype

Eeuwig leven en voeden met levensessentie: Een van de centrale overeenkomsten tussen de Ubır en het vampierarchetype ligt in hun onverzadigbare honger naar levensonderhoud, of het nu bloed, levensessentie of energie is. Ubır wordt afgeschilderd als een vraatzuchtige entiteit die niet alleen vlees verslindt, maar ook de levenskracht van zijn slachtoffers, waardoor ze verzwakt en uitgeput achterblijven. Op dezelfde manier staat de vampier bekend om zijn behoefte om zich te voeden met menselijk bloed om zijn eigen bestaan te verlengen.

Edvard Munch – “Vampier” (1895) 

Vormverandering en manipulatie: Ubır’s vormveranderende vermogen, waardoor het verschillende vormen kan aannemen, waaronder die van dieren, lijkt op het vermogen van de vampier tot transformatie. Van vampieren wordt vaak afgeschilderd dat ze de gedaante van vleermuizen of wolven kunnen aannemen, waardoor ze in de nacht kunnen opgaan en hun slachtoffers angst kunnen aanjagen. Dit gedeelde kenmerk illustreert een universele angst voor het onbekende en het oerinstinct om voorzichtig te zijn met wezens die hun vormen naar believen kunnen veranderen.

Angst en kwetsbaarheid: Zowel de Ubır als de vampier roepen een gevoel van angst en kwetsbaarheid op. Het idee dat deze entiteiten mensenlevens kunnen infiltreren, de zintuigen kunnen misleiden en levensenergie kunnen consumeren, resoneert met de menselijke angst voor verraad en uitbuiting. Deze angst overstijgt culturele grenzen en onthult een gedeelde menselijke angst voor verborgen bedreigingen die onder de oppervlakte op de loer liggen.

Culturele symboliek en moderne aanpassingen: Zowel het Ubır- als het vampierarchetype hebben hun plaats gevonden in de moderne populaire cultuur. Hoewel vampieren iconische figuren zijn geworden in de literatuur, films en televisieshows, blijft de erfenis van de Ubır bestaan via folklore en lokale tradities. Moderne aanpassingen van deze figuren vermengen vaak hun traditionele kenmerken met hedendaagse gevoeligheden, waardoor hun eeuwige relevantie bij het onderzoeken van de duistere aspecten van de menselijke natuur wordt benadrukt.

  • Wikipedia katılımcıları (2023). UbırVikipedi, Özgür Ansiklopedi. Erişim tarihi 20.47, Ağustos 25, 2023
  • Mehmet Berk Yaltırık. Türk Kültüründe Vampirler: Oburlar, Yalmavuzlar ve Diğerleri. Karakum Yayınevi. ISBN: 978-6052290149
  • Deniz Karakurt. Türk Söylence Sözlüğü: Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük. 2011