Türk Ve Altay Mitlerindeki En Korkunç On Bir Varlık

Türk Ve Altay Mitlerindeki En Korkunç On Bir Varlık

Türk Ve Altay Mitlerindeki En Korkunç On Bir Varlık

Mitolojik varlıklar ve masal karakterleri, ait olduğu kültürün toplumsal bilinçaltını yansıtması açısından önemlidir. Benzer sosyokültürel koşullarda ve benzer coğrafi koşullarda yaşayan toplumlar genellikle benzer doğaüstü varlıklar üretmiştir. Bu nedenle köklerini Avrasya steplerinden alan pek çok toplulukta benzer varlıklar farklı adlarla literatürde yer almıştır. Kültürel etkileşimin bir sonucu olarak bu varlıklar zamanla değişime uğramış ve vampir, kurt adam gibi günümüzdeki popüler korku ögelerine dönüşmüştür.

Bu makalede daha çok Türk kültür coğrafyasında ve Altay mitlerinde yer alan kötücül varlıklara yer verilmiştir.

Aldacı Han

Eski Türk ve Altay mitlerinde ölüm meleğine karşılık gelen varlık. Günümüzdeki Azrail tiplemesinden farklı olarak genellikle kara giysilerle ve kara bir atla betimlenir. Yeraltı tanrısı Erlik tarafından gönderilir. Girdiği evden 40 gün boyunca dışarıya eşya çıkarılmaz.1 Bu süre bitince ölünün akrabaları tarafından Ruhlar Bayramı olarak da bilinen Üzüt Bayramı düzenlenir. Üzüt Bayramı’nda genellikle yiyecek ve içecek dağıtılır. Bazı yörelerde Aldacı Han’ın emri altındaki ruhların evden uzaklaştırılması için ev ardıç dallarıyla tütsülenir.2

Alkarısı

Türk kökenli pek çok toplulukta inanılan bir varlıktır. Yeni doğum yapmış kadınlara ve çocuklara musallat olur. Genellikle çıplak gezen ve çirkin bir kadın olarak betimlenir. Kimi yörelerde demirden korktuğu söylenir. Bu nedenle yeni doğum yapmış kadınların yastıklarının altına bıçak ya da iğne gibi demir objeler koyulur.3 Demirin koruyucu bir güç olarak kullanılması, Türk kökenli bazı topluluklarda demirin kutsal sayılmasıyla bağlantılı gözükmektedir.

Demirkıynak

Demirtırnak olarak da bilinir. Sudan korktuğu söylenir. Tepegöz efsanelerinde çoğunlukla Tepegöz’ün kızı ya da kız kardeşi olarak geçmektedir. Ormanda yaşayan demir tırnaklı bir varlık olarak betimlenmiştir.

Azerbaycan doğumlu filolog Beydili’ye göre demirtırnak figürü Şamanizm kökenlidir ve yeraltı tanrısı Erlik’in kızlarıyla bağlantılıdır.4

Erbörü

Modern kültürdeki kurt adam figürünün Türk mitolojisindeki karşılığıdır. Erkek anlamındaki “er” ve eski Türkçe’de kurt anlamına gelen “börü” sözcüğünden türetilmiştir. Erbörülere benzeyen bir başka varlık ise Oğuz Kağan destanında adı geçen İt-Barak’tır. Efsaneye göre İt-Barak, Kuzeybatı Asya’da karanlık diyarlarda yaşayan köpek başlı bir kavmin adıdır. Bu sınırdan sonra insana benzemeyen garip yaratıkların ülkesi başlıyordu.5

Hınkır Mınkır

Hınkur Mınkur olarak da bilinir. Halk inançlarında yer alan bu varlık insan formunda betimlenir. Ancak yavrusunu bir kanguru gibi karnında yer alan bir kesede taşıdığı söylenegelir. İnsanları boğarak öldürür. En korktuğu şey üzerine işenmesidir.6

Hırtık

Anadolu halk öykülerinde adı geçen bir varlıktır. Ne yazık ki hakkında fazla bir şey bilinmemektedir. Akarsularda yaşadığına ve ateşten korktuğuna inanılmaktadır. Kimi yörelerde “Hırtik” şeklinde de telaffuz edilmektedir.1

Kamos

Elazığ ve çevresindeki halk inançlarında yer alan bir varlıktır. Geceleri yalnız uyuyanlarda kâbuslara neden olur. Kara kedi şekline girebildiğine inanılır.7

Karakoncolos

Kışları ortaya çıktığına inanılan bir varlıktır. Kökeni Yunan halk kültüründeki Kallikantzaros’a dayanır.8 Koncolos ve Congolos gibi adlarla da bilinir. İnsanları çağırıp donarak ölmelerine neden olur. Farklı söylencelere göre denizden ya da ormandan geldiğine inanılır.3 Genellikle bedeni kıllarla kaplı bir biçimde betimlenir. Benzer şekilde Yunan söylencelerinde de kıllarla kaplı ve siyah bir biçimde betimlenmiştir.9 Bu açıdan Laz mitlerindeki Germakoçi ile de benzerlik gösterir.

Kimi yörelerde Karakoncolos daha saf ve daha az zararlı bir şekilde betimlenmiştir. Doğu Karadeniz’deki kimi köylerde Karakoncolos’un zararlarından korunmak için kapı önlerine kuymak bırakıldığı söylenir. Tokat, Yozgat ve Çorum çevresinde ise pancar pişirilmesi önerilmiştir.10

Doğu Karadeniz’deki kimi yörelerde 14 Ocak’ta kutlanan Kalandar Gecesi’nde gençlerin Karakoncolos kılığına girip eğlenmesi, Karakoncolos ile ilgili söylencelerin günümüze dek ulaştığını göstermektedir.

Çuvaş mitlerinde yer alan Arçura adlı varlık da Karakoncolos gibi siyah ve kıllarla kaplı bir biçimde betimlenmişir. Karakoncolos’tan farklı olarak Arçura daimi olarak ormanda yaşar ve bazen dişi olarak da betimlenir.4

Opkan

Kısaca Ubır adlı varlığın Çuvaş söylencelerindeki varyasyonu olarak tanımlanabilir. Yel gibi gelerek insanların düşüncelerini bozduğuna, psikolojik ve salgın hastalıklara neden olduğuna inanılır.1

Ubır

Obur ve Vupar gibi adlarla da bilinen bu varlık, popüler kültürdeki vampirlere benzetilir. Ölen büyücülerin ya da çok kötü kimselerin mezarda ubıra dönüşeceğine inanılır. Bu nedenle ubıra dönüştüğü düşünülen kimsenin mezarı açılarak tabutuna çivi çakılır.1

Ubırların en önemli özellikleri bitmek bilmeyen açlıklarıdır. Ubırlar daima açtırlar ve sürekli yiyecek bir şeyler ararlar. Öyle ki, bazen susuzluklarını dindirmek için atmoserdeki bulutları emdikleri ve kuraklığa neden oldukları söylenir. Bu nedenle kimi yörelerde çok yediği halde kilo alamayan kimselere ubır benzetmesi yapılır.

Ubır ve benzeri inançlar Avrasya Steplerindeki ve Doğu Avrupa’daki pek çok toplulukta görülebilmektedir. Başkurtlarda ubırlar uzun kuyruklu ve uçabilen varlıklar olarak betimenmiştir.11 Tatar masallarından anlaşıldığı kadarıyla kimi yörelerde ubırların kan içip insan yediklerine de inanılmıştır.12

Ubırlar Rize ve çevresinde daha çok “obur” adıyla hortlak anlamında kullanılmıştır. Soğandan tiksindiklerine ve güneş doğunca ortadan kaybolduklarına inanılmıştır.13

Yelbegen

Yilbigen ve Çelbegen olarak da bilinirler. Antropomorfik dev yaratıklardır. Yılan ve kurbağayla beslenirler ancak insan eti de tercihleri arasındadır.4

Eğer siz de benzer mitolojik yaratıklar ya da doğaüstü kötücül varlıklar biliyorsanız lütfen bizle paylaşın. Bilgi paylaştıkça çoğalır!


  1. Türk Söylence Sözlüğü, Deniz KARAKURT^^^^
  2. Eski Türk Dini Tarihi, Abdülkadir İNAN, ISBN: 9786056600975^
  3. Türklerde Tabiat Üstü Varlıklar Ve Bunlarla İlgili Kabuller, İnanmalar, Uygulamalar, Ayşe DUVARCI, Başkent Üniversitesi, 2005^^
  4. Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal BEYDİLİ, ISBN: 9789759025052^^^
  5. Türk Mitolojisi Cilt II, Bahaeddin ÖGEL, ISBN: 9789751628497^
  6. Türk Halk Kültüründe Memoratlar Ve Halk İnançları, Özkul ÇOBANOĞLU, ISBN: 9789753384766^
  7. Doğu Anadolu’da Eski Türk İnançlarının İzleri, Yaşar KALAFAT, 9789756360378^
  8. Türk Mitolojisi (Oğuzların-Anadolu, Azerbaycan ve Türkmenistan Türklerinin Mitolojisi), Pertev Naili BORATAV, ISBN: 9789944795418^
  9. Christmas In Ritual And Tradition, Christian And Pagan, Clement A. MILES, ISBN: 9781434473769^
  10. Tokat Halk Edebiyatı Ürünlerinde Şamanizm Unsurları, Ramazan Volkan ÇOBAN, Tokat Sempozyumu, 2012^
  11. Türk Kültüründe Hortlak-Cadı İnanışları, Mehmet Berk YALTIRIK, Tarih Okulu Dergisi, Aralık 2013^
  12. Anadolu, Tatar (Kazan) ve Başkurt Türklerinin Masallarında İnsan Yeme (Yamyamlık) Motifi, Gülhan ATNUR^
  13. Eski Türk İnançlarının Rize ve Yöresi Halk Kültüründe İzleri, Yaşar KALAFAT, Rize Sempozyumu, 2006^