De oorsprong van de Hettieten: waar kwamen ze vandaan naar Anatolië?

De oorsprong van de Hettieten is lange tijd een onderwerp van discussie geweest onder historici en archeologen. Vooral met betrekking tot hun aankomstroutes naar Anatolië, de ontwikkeling van de Proto-Hettitische taal en de interacties van de Hettieten in Anatolië bestaan ​​er talloze verschillende opvattingen en theorieën. Te midden van al deze argumenten is er echter een historisch feit dat door bijna iedereen algemeen wordt aanvaard: de Hettieten waren snel een van de prominente beschavingen in de regio geworden en hadden belangrijke bijdragen geleverd aan Anatolië.

Anatolië vóór de Hettitische migratie

Met het einde van het paleolithicum en de ijstijd zien we dat verschillende regio’s van Anatolië overgaan van jager-verzamelaars- en nomadische gemeenschappen naar gevestigde agrarische samenlevingen. Gedurende deze periode ontwikkelden mensen belangrijke vaardigheden, zoals het maken van aardewerk, en begonnen ze zich bezig te houden met landbouw en veeteelt door verschillende nederzettingen te vestigen.

In de jaren 5000 v.Chr., Naast de Chalcolithische periode, begon het gebruik van koper zich in Anatolië te verspreiden. Tijdens de bronstijd, gekenmerkt door bronzen gereedschappen en artefacten, was Anatolië getuige van aanzienlijke bewegingen.

De bronstijd markeert de periode waarin de eerste beschavingen zich in Anatolië ontwikkelden. Gedurende deze tijd wordt waargenomen dat verschillende beschavingen zich in Anatolië vestigden en interactie hadden met lokale culturen. In de vroege bronstijd werd Anatolië voornamelijk bewoond door lokale volkeren en kleine koninkrijken zoals de Hattiërs en Hurrieten, die geen deel uitmaakten van de Indo-Europese of Semitische rassen.

De Hattiërs, die regeerden in de centrale Anatolische regio en werden beschouwd als een inheems volk, spraken Hattisch, een agglutinerende en geïsoleerde taal. Zelfs lang nadat de Hattiërs van het historische toneel waren verdwenen, werd de uitdrukking “Land van Hatti” nog steeds gebruikt in historische teksten voor Anatolië. In feite noemden zelfs de Hettieten die naar Anatolië migreerden deze landen die zij bewoonden het “Land van Hatti”. Als gevolg hiervan geloofden filologen die de tabletten in Hattusa lazen ooit een tijdlang dat de Hattiërs en de Hettieten van hetzelfde ras waren.

Aan de andere kant bleef het Hurritische volk bestaan ​​in de oostelijke en zuidoostelijke delen van Anatolië. De Hurrieten fungeerden als brug tussen Mesopotamië en Anatolië vanwege hun geografische ligging en faciliteerden culturele interacties tussen de twee regio’s. Net als de Hattiërs spraken ook de Hurrieten een kenmerkende taal. Het Hurritisch, een van de twee talen in de Hurritisch-Urartiaanse taalfamilie, heeft tegenwoordig geen bekende relatie met welke moderne taal dan ook.

De oorsprong van de Hettieten en hun aankomstroutes naar Anatolië

De Hettieten, die in contact kwamen met de lokale volkeren en culturen die in Anatolië woonden, zetten halverwege de bronstijd de eerste stap op weg naar het vestigen van hun beschaving. Door verschillende gemeenschappen in Anatolië samen te brengen, creëerden ze een multi-etnisch, multicultureel en polytheïstisch imperium.

Maar waar lag de oorsprong van de Hettieten, een volk waarvan bekend is dat het van Indo-Europese afkomst was? Via welke migratieroutes kwamen ze naar Anatolië?

Helaas beschikken we niet over alomvattende gegevens die deze vragen ondubbelzinnig kunnen beantwoorden. Veel bevindingen suggereren echter dat de oorsprong van de Hettieten in het noorden van de Zwarte Zee of in Oost-/Zuidoost-Europa ligt. Archeologisch bewijs geeft aan dat de Hettieten banden hadden met de Ezero-cultuur op de Balkan en de Maykop-cultuur in de Kaukasus. Daarom wordt geschat dat de Hettieten vanuit het noorden naar Anatolië kwamen.

Onderzoek naar de oorsprong van de Hettieten vereist een multidisciplinaire aanpak, waarbij onderzoekers op dit gebied uit veel verschillende bronnen moeten putten. Het samenbrengen van wetenschappelijk bewijs uit verschillende disciplines, zoals archeologie, filologie, epigrafie, paleografie, antropologie en genetica, helpt een uitgebreider beeld te krijgen van de oorsprong en migratieroutes van de Hettieten. In deze context is de heersende opvatting onder historici dat de Hettieten via de Balkan of via de Kaukasus naar Anatolië zijn gekomen. Recente studies hebben zich echter vooral gericht op de Kaukasusroute.

James Patrick Mallory, een archeoloog gespecialiseerd in Indo-Europese studies, heeft gesuggereerd dat de bevolking van Anatolië tijdens de vroege bronstijd het Nabije Oosten mogelijk heeft bereikt via een route via de Balkan of de Kaukasus. Dit scenario, dat dateert uit het 3e millennium voor Christus, wordt ook in verband gebracht met migraties van de Jamnacultuur naar de Donauvallei.

Op basis van het onderzoek van hettitoloog Petra Goedegebuure is echter vastgesteld dat de Hettitische taal een reeks termen met betrekking tot landbouw heeft ontleend aan culturen in oostelijke regio’s. Dit suggereert dat de Hettieten mogelijk een mogelijke Kaukasus-route hebben gebruikt voordat ze Anatolië bereikten.

De Duitse filoloog Ferdinand Sommer beweerde dat op basis van de uitdrukking ‘zee’ in een religieus document dat naar schatting tot de regering van Muwatalli II (1295-1272 v.Chr.) behoorde, de richting van de Hettitische aankomst in Anatolië kon worden bepaald. De tekst is als volgt:

De zonnegod die in de tekst uit de zee oprijst, suggereert dat de genoemde zee zich ten oosten van de Hettieten bevindt. Daarom speculeren sommige onderzoekers dat de Hettieten mogelijk door het westen van een zee zijn getrokken toen ze naar Anatolië kwamen. Twee mogelijke zeeën die deze speculatie zouden kunnen bevestigen zijn de Zwarte Zee en de Kaspische Zee. Bijgevolg versterkt dit document het idee dat de migratie van de Hettieten naar Anatolië mogelijk via de Balkan of de Kaukasus heeft plaatsgevonden.

Het Hettitische Monument in Ankara.
Beeldcredits: Emre Tosun (Wikimedia)
©️CC BY-SA 4.0 DEED

Een erfgoed geïnspireerd door de Hattische cultuur

De Hettieten leefden naast inheemse gemeenschappen zoals de Hattiërs en Hurrieten in Anatolië. Deze relatie bleef echter niet beperkt tot louter geografische nabijheid; er waren talloze interacties op politiek, cultureel en economisch niveau bij betrokken.

Door middel van militaire campagnes en diplomatie veroverden de Hettieten enkele regio’s en ontmoetten ze de inheemse Hattische en Hurritische gemeenschappen. Als resultaat van deze veroveringen ontstond de noodzaak van co-existentie tussen verschillende etnische en culturele groepen, wat leidde tot langdurige interacties. Vooral sporen van de Hattische cultuur hebben de Hettitische beschaving aanzienlijk beïnvloed.

De adoptie van de Hattische cultuur door de Hettieten speelde in de eerste plaats een belangrijke rol bij het vormgeven van hun religieuze en mythologische overtuigingen. De Hettieten omarmden Hattische goden en integreerden ze met hun eigen goden. Deze integratie resulteerde in de aanwezigheid van Hattische elementen in de kern van de Hettitische mythologie en religieuze praktijken. Onder de Hettitische goden bevinden zich bijvoorbeeld mensen van Hatti-afkomst die vaak een prominente rol speelden in het Hettitische pantheon. Bovendien gebruikten Hettitische priesters jarenlang de Hattische taal in sommige religieuze rituelen.

12 ondergrondse goden van de Hettieten. (Yazılıkaya)
Beeldcredits: Klaus-Peter Simon (Wikimedia)
©️CC BY 3.0 DEED

De invloed van de Hettieten vanuit de Hattische cultuur bleef echter niet beperkt tot religieuze aspecten, maar manifesteerde zich ook op het gebied van kunst en architectuur. Hettitische kunst en architectuur ontwikkelden en kregen vorm onder invloed van de Hattische kunst. In het bijzonder zijn sporen van de Hattische stijl te zien in de structurele kenmerken en decoraties van Hettitische paleizen.

  • Wikipedia contributors. Hittites. Wikipedia, The Free Encyclopedia. April 20, 2024, 08:00 UTC. Accessed April 21, 2024.
  • Van den Hout, Theo. “A century of Hittite text dating and the origins of the Hittite cuneiform script.” Incontri linguistici: 32, 2009 (2009): 1000-1025.
  • Ercan BAVAŞ. Hitit Devleti’nin Kuruluş Aşaması. T. C. Kocali Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, Lisans Tezi. 2016.
  • De Martino, Stefano. “The origin of the hittite cuneiform and the invention of the hieroglyphic luwian writing.” Pasiphae: rivista di filologia e antichità egee: XV, 2021 (2021): 109-116.