Börü: De wolfssymboliek in de Turkse mythologie

Börü: De wolfssymboliek in de Turkse mythologie

De wolf, bekend als “börü” in het Oud-Turks, speelt een centrale en boeiende rol in de Turkse mythologie. Diep ingebed in het collectieve bewustzijn van de Turkse volkeren, staat de wolf als een embleem van zowel angst als bewondering, en belichaamt een complexe dualiteit die zijn wreedheid verstrengelt met zijn gerespecteerde kwaliteiten. Als symbool van een ontembare geest dient de wolf als een knooppunt voor het begrijpen van de diepgewortelde eerbied voor de natuur en de transcendentale verbinding tussen mens en het wild in de Turkse mythos.

De geografische en culturele context van de Turkse mythologie

De Turkse volkeren, waarvan de historische oorsprong kan worden herleid tot het hart van de Euraziatische steppe, hebben een veelzijdig cultureel landschap gecultiveerd dat een synthese omvat van animistische, sjamanistische en mythologische elementen. De opkomst en ontwikkeling van deze geloofssystemen zijn sterk beïnvloed door de geografische context waarin ze zich verspreiden.

De nomadische en transhumante manier van leven van de Turkse volkeren, die zich uitstrekte over een uitgestrekt gebied van de steppen van Oost-Europa tot het majestueuze Altai-gebergte, was onlosmakelijk verweven met de natuurlijke wereld. De geografische diversiteit van hun omgeving, gekenmerkt door de eindeloze uitgestrekte grasvlakten, ruige bergketens, toendra’s en dichte bossen, had een grote invloed op hun spirituele band met het dierenrijk. Terwijl ze deze uitgestrekte landschappen doorkruisten, hebben hun ontmoetingen met verschillende fauna en flora ongetwijfeld een onuitwisbaar stempel gedrukt op hun mythologische en kosmologische waarnemingen.

De uitgestrektheid van hun territoria en de nomadische levensstijl maakten een diepe waardering en eerbied voor de natuur noodzakelijk, wat op zijn beurt tot uiting kwam in hun mythen en legendes. In Turkse geloofssystemen vervagen de grenzen tussen de menselijke en dierlijke rijken, wat leidt tot antropomorfe afbeeldingen van dieren, inclusief de wolf, als belichaming van mensachtige eigenschappen en die complexe interacties met mensen aangaan. De samensmelting van menselijke en dierlijke kenmerken symboliseert de onderlinge verbondenheid van alle levende wezens binnen de natuurlijke orde en dient om een diepere verbinding te smeden tussen de Turkse mensen en de dieren die hun wereld bewonen.

Börü: De wolfssymboliek in de Turkse mythologie
In het Oud-Turks betekende het woord “börü” “wolf”. Het Turkse volk koesterde zowel bewondering als diepe angst voor wolven. Als gevolg hiervan kozen ze, wanneer ze naar wolven verwezen om ze niet te noemen, andere woorden in plaats van hun echte naam te gebruiken, een taalkundig fenomeen dat bekend staat als eufemisme. Met name de Oghuz-Turken kozen voor het woord “kurt”, wat de naam was voor een fruitworm, in plaats van “börü”. Na verloop van tijd verving het woord “kurt” geleidelijk “börü” in hun vocabulaire.1

Aangezien deze overtuigingen en gebruiken via de mondelinge traditie van opeenvolgende generaties werden overgedragen, onderging de Turkse mythologie een geleidelijk proces van aangroei, wat resulteerde in het verwerven van lagen van diepte en complexiteit. In de loop van de tijd heeft een samenvloeiing van historische, culturele en taalkundige invloeden in belangrijke mate bijgedragen aan de dynamische evolutie en diversificatie van de Turkse mythologie in verschillende regio’s, waardoor een rijk mozaïek van lokale variaties en genuanceerde interpretaties is ontstaan.

De nabijheid van de Turkse volkeren tot andere prominente beschavingen, zoals de Perzen, Chinezen, Slaven, Mongolen en Fins-Oegrische volkeren, vergemakkelijkte een dynamische uitwisseling van culturele en religieuze ideeën. Bijgevolg vonden elementen uit naburige geloofssystemen hun weg naar de Turkse mythologie, waardoor het verhaal verder werd verrijkt.

Ondanks de absorptie van externe invloeden, hebben de Turkse volkeren hun unieke culturele identiteit en kernmythologische thema’s vakkundig behouden.

De wolf in Turkse geloofssystemen: symboliek en betekenis

In de hele Turkse mythologie neemt de natuur een vereerde en gepersonifieerde status aan, waar dieren en hemellichamen naar voren komen als krachtige symbolen die natuurlijke krachten en kosmische elementen vertegenwoordigen. Vooral de wolf speelt een centrale rol als toproofdier en een ultiem voorbeeld van overleven in de formidabele landschappen van Eurazië. Binnen het mythologische kader belichaamt de wolf een groot aantal symbolische betekenissen die op ingewikkelde wijze de veelzijdige relatie tussen het Turkse volk en hun omgeving weerspiegelen. Deze symbolische afbeelding van de wolf onderstreept zijn betekenis als een emblematisch wezen dat diep resoneert in de kosmologische en spirituele dimensies van de Turkse cultuur.

Als toproofdier belichaamt de wolf een samenvloeiing van kenmerken, die kracht, sluwheid en aanpassingsvermogen omvat, en zo zowel angst als bewondering oproept bij de Turkse gemeenschappen. De Turkse mythologie, met zijn neiging tot antropomorfisme, beeldt de wolf vaak af als een manifestatie van een unieke samensmelting van menselijke en dierlijke eigenschappen, waardoor hij de persoonlijkheid krijgt van een ontembaar symbool van oerinstincten en natuurlijke krachten.

Börü: De wolfssymboliek in de Turkse mythologie
Het ongeëvenaarde vermogen van de wolf om de uitdagingen van de Euraziatische terreinen te doorstaan, verleent hem een belangrijke symbolische rol in de Turkse mythologie, die kracht en doorzettingsvermogen vertegenwoordigt.

Het is opmerkelijk dat de afbeelding van de wolf in de Turkse mythologie opvallend verstoken blijft van subjectieve bijvoeglijke naamwoorden, waardoor elke neiging wordt vermeden om inherente morele waarden van goedheid of kwaad toe te kennen aan dit gerespecteerde wezen. Integendeel, de wolf komt naar voren als een symbool van brute kracht en ongetemde wildernis, en belichaamt de ingewikkelde balans van de natuurlijke wereld zoals waargenomen door de pragmatische lens van de Turkse volkeren. In dit wereldbeeld krijgt de harmonieuze coëxistentie van roofdieren en prooi de allergrootste betekenis, aangezien beide een onmisbare rol spelen bij het handhaven van het ecologische evenwicht waarop de basis van het bestaan berust.

De neutraliteit en objectiviteit die zijn ingebed in de karakterisering van de wolf in de Turkse mythologie, weerspiegelen de diepe band tussen het Turkse volk en hun omgeving, waarbij simplistische mensgerichte dichotomieën worden overstegen. De wolf komt naar voren als een raadselachtige en ontzagwekkende entiteit, die de oorspronkelijke essentie van de dynamiek van de natuur belichaamt. Deze integrale weergave van de wolf resoneert als een krachtige herinnering aan de verstrengelde lotsbestemmingen die mensen verweven met de uitgestrekte natuurlijke wereld, een kosmisch samenspel dat generaties lang het collectieve bewustzijn van de Turkse gemeenschappen heeft gevormd. In deze afbeelding vindt het beeld van de wolf, verstoken van subjectieve oordelen, zijn plaats als een symbool van het samenspel van levenscycli en de onlosmakelijke banden tussen de mens en de natuurlijke orde.

Wolven in Turkse legendes en folklore

De Turkse folklore staat bol van de verhalen waarin wolven de hoofdrol spelen, wat hun alomtegenwoordige aanwezigheid in de collectieve verbeelding van de Turkse volkeren laat zien. In deze verhalen worden wolven vaak afgebeeld als zowel formidabele tegenstanders als loyale bondgenoten, wat de dualiteit van hun symboliek weerspiegelt.

Een veel voorkomend thema in de Turkse folklore is de afbeelding van wolven als wijze en sluwe wezens. Er zijn veel legendes over wolven die mensen of andere dieren te slim af zijn om hun doelen te bereiken. Deze verhalen dienen als waarschuwende verhalen en herinneren de luisteraars aan de gevaren van het onderschatten van de intelligentie van de natuur.

Omgekeerd worden wolven ook afgebeeld als beschermers en gidsen in de Turkse folklore. In sommige mythen helpen ze verdwaalde of welwillende individuen door hen in veiligheid te brengen of verborgen waarheden te onthullen. Deze afbeelding benadrukt het respect dat het Turkse volk voor deze wezens had en erkende hun essentiële rol in de natuurlijke orde.

De mythe van Asena: de moederlijke wolf in de Turkse mythologie

Asena is de naam van een wolvin in de Turkse mythologie. Volgens legendes vindt Asena op een dag een kind dat een veldslag heeft overleefd en zorgt voor hem. Terwijl het kind opgroeit, bezwangert hij de wolvin, en zij baart 10 mannelijke kinderen.

De stam die in het Turks bekend staat als “Aşina”, die het eerste Turkse Khaganate heeft gesticht, voert hun voorouders terug naar deze 10 kinderen die uit Asena zijn geboren.2

Asena wordt in sommige verhalen Bozkurt (grijze wolf) genoemd.

De legende van Oğuz Kağan

Oğuz Kağan, ook bekend als Oghuz Khagan of Oguz Khan, is de naam van een semi-legendarische keizer in de Turkse literatuur en mythologie.

Volgens de legende werd op een dag, terwijl Oğuz Kağan sliep, zijn tent gevuld met een fel licht. Vanuit het licht kwam een blauwe wolf tevoorschijn, die hem naderde en hem op een pad leidde. Geleid door de blauwe wolf, ook bekend als “gök börü”, behaalden Oğuz Kağan en zijn leger een belangrijke overwinning op hun vijand, Urum Khan, en annexeerden zijn land in hun eigen territoria. Vervolgens bleef Oğuz Kağan triomfen ervaren door zijn hele leven de leiding van de blauwe wolf te volgen, wat uiteindelijk zijn volk naar welvaart leidde.3

Het epos van Ergenekon

Volgens het legendarische verhaal bevond de oude Turkse bevolking zich verstrikt in de vallei van Ergenekon, omringd door torenhoge bergen na hun ontsnapping aan vijandige krachten. Vervolgens bleven de Turken gedurende een periode van bijna vier eeuwen opgesloten in deze vallei totdat hun bevrijding werd gerealiseerd door tussenkomst van een bekwame smid die de berg smolt. Ter herdenking van deze belangrijke gebeurtenis ontstak de bevolking jaarlijks op 21 maart vuren en smeedde gloeiend hete ijzers, en markeerde tegelijkertijd deze datum als het begin van het nieuwe jaar.

Sommige historische verslagen beweren ook dat de Turken na het smelten werden begeleid door een wolvin genaamd Börteçine.

De scheppingsmythe van de Oeigoeren: de vaderlijke wolf in de Turkse mythologie

In de oudheid was er een heerser wiens dochters door de etherische schoonheid tot de verbeelding spraken van iedereen die ze aanschouwde. Het was stevig geworteld in de overtuigingen van het koninkrijk dat deze betoverende maagden voorbestemd waren om verenigd te worden met God, wat een goddelijke verbinding betekende die de grenzen van sterfelijke mensen overstijgt. Om hun heilige bestemming veilig te stellen, nam de heerser zijn toevlucht tot een buitengewone maatregel, waarbij hij zijn dochters opsloot in een hoge toren genesteld in de verlaten uithoeken van de noordelijke landen.

Onverschrokken door het verstrijken van de tijd, volhardde de heerser met niet-aflatende toewijding en smeekte God vurig om zijn zegeningen aan zijn dochters te schenken, zodat ze hun hemelse verbintenissen konden omarmen. Toen, als in antwoord op zijn oprechte gebeden, kreeg een goddelijke tussenkomst vorm, toen God zich materialiseerde in de vorm van een magnifieke wolf. De mystieke vereniging van God en één, of misschien wel alle, dochters van de heerser kwam tot bloei, en ze baarden talloze nakomelingen, en werden de aangekondigde stamvaders van de Oeigoerse afstamming.4

De rol van de wolf in het Turkse sjamanisme

Het sjamanisme neemt een fundamentele positie in de Turkse spiritualiteit in en dient als intermediair tussen de menselijke en de geestenwereld. Binnen dit geloofssysteem spelen wolven een prominente rol, aangezien ze worden gezien als krachtige spirituele entiteiten die in staat zijn om sjamanen zowel te helpen als uit te dagen in hun mystieke bezigheden.

Turkse sjamanistische praktijken associëren wolven vaak met transformatie en vormverandering. Tijdens rituelen kunnen sjamanen proberen de kenmerken van de wolf te belichamen, op zoek naar inzichten, kracht of leiding. Het vermogen van de wolf om verschillende rijken te doorkruisen wordt symbolisch voor de diepe band van de sjamaan met de geestenwereld en de wijsheid die ze uit dergelijke interacties kunnen halen.

Bovendien worden wolven soms beschouwd als spirituele gidsen, die sjamanen helpen tijdens hun visionaire reizen. De inherente eigenschappen van de wolf, veerkracht en aanpassingsvermogen, worden gezien als kwaliteiten van onschatbare waarde voor sjamanen die navigeren door de complexiteit van de spirituele rijken.

Hertentotem en geestdier in het sjamanisme

  1. “Makaleler ve İncelemeler – Cilt I-II”, Abdülkadir İNAN, Türk Tarih Kurumu, Ankara, ISBN : 978-975-16-0333-3[]
  2. “The Turks in World History”, Carter Vaughn FINDLEY, Oxford University Press, 2004, ISBN-13: 978-0195177268, ASIN: 0195177266[]
  3. Oğuz Kağan Destanı (Turkish)”, Wikisource, tr.wikisource.org[]
  4. “Manas Destanı (W. Radloff) ve Kırgız kültürü ile ilgili tespit ve tahliller”, Naciye YILDIZ, Türk Dil Kurumu, 1995[]
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments