Bocuk Gecesi Ve Bocuk Üzerine Etnografik Bir Araştırma

Bocuk Gecesi Ve Bocuk Üzerine Etnografik Bir Araştırma

Unutulmaya yüz tutmuş bir gelenek olan Bocuk Gecesi, özellikle yerel yönetimlerin desteğiyle 2010’lu yıllarda yeniden gün yüzüne çıktı. Trakya’nın önemli kültürel sembollerinden biri olan Bocuk Gecesi, yöre halkının da desteğiyle birkaç yılda bir festival havasına büründü. Çevre illerden ve Balkan ülkelerinden gelenlerle birlikte 10 binlerce kişinin katıldığı festival, Trakya turizminin gelişmesine de katkı sağlıyor. Peki Bocuk Gecesi nedir, ne zaman ve nasıl kutlanır?

Bocuk Gecesi Nedir?

Bocuk Gecesi, eski çağlardan kalma bir Balkan geleneğidir. Günümüzde Edirne ve Tekirdağ’daki bazı köylerde kutlanmaktadır. Kökeni konusundaki belirsizlikler etkisini sürdürmektedir. Ancak folkloristler Bocuk Gecesi geleneklerinin Orta Çağ’a dek uzandığını düşünmektedir. 1800’lü yıllarda Balkanlarda yaşayan Türklerin Bocuk Gecesi’ni kutladığını Tihomir Đorđević’in aktardıklarından anlayabiliriz. Sırp profesör Tihomir Đorđević, Balkanlardaki Türklerin Bocuk kutlamalarından bahseden en eski folklorist ve etnologlardan biridir. 1944’de yaşamını yitiren Đorđević, Türklerin o gece bir araya geldiklerini ve balkabağı yediklerini not almıştır.1

Bocuk Gecesi’nde balkabağından yapılmış yiyecekler tüketmek hem 19. yüzyılda hem de günümüzde yaygın bir gelenektir. Balkabağı kadar yaygın olmamasına karşın kar suyunda haşlanmış mısır da sıkça tüketilmektedir.

Bocuk Gecesi Ne Zaman Kutlanır?

Bocuk Gecesi’nin hangi gün kutlandığı yönünde yöreden yöreye değişiklikler vardır. Ancak genellikle 6 Ocak ve sonrasındaki iki haftalık dönem baz alınır. Ortak görüş, yılın en soğuk zamanı kutlanması gerektiği yönündedir. Bu nedenle Bocuk Gecesi’ni, Balkan kış festivallerinden biri olarak görebiliriz.

Bocuk Gecesi Gelenekleri Nelerdir?

Bocuk Gecesi gelenekleri, 19. yüzyılın sonlarından itibaren Balkan Türkleri aracılığıyla Trakya’ya taşınmıştır. Çoğunlukla X Kuşağı öncesi bireyler aracılığıyla günümüze aktarılan bu gelenekler, günümüzdeki kutlamaların da temelini oluşturmaktadır.

Bocuk Gecesi’nin en önemli sembolü, Bocuk adındaki kötücül varlıktır. Bu varlık genellikle beyazlar içinde dolaşan bir cadı olarak tanımlanır. Çoğu kez kadın olarak tanımlanmakla birlikte bazı köylerde erkek olduğu yönünde yorumlar da vardır. Bocuk Gecesi geleneklerinin önemli bir bölümü Bocuk’un zararlarından korunmaya yöneliktir.

Günümüzdeki geleneklerin bir kısmı, 31 Ekim’de kutlanan ve Halloween olarak da bilinen Cadılar Bayramı geleneklerine benzemektedir. Bocuk Gecesi’nde insanların yüzlerini boyayarak Bocuk kılığına girmesi ve birbirini korkutması en yaygın gelenektir. Önceleri yalnızca Bocuk kılığına girmek için uygulanan bu gelenek zamanla farklı konseptlerin etkisi altında kalmıştır. Çocuklar için en yaygın gelenek ise korkutucu masallardır.

Edirne’de çocuklara yönelik olarak düzenlenen Bocuk Gecesi etkinliği. Korku dolu öyküler bu etkinliklerin en önemli parçasıdır.

Balkabağı pişirmek, yukarıda da bahsedildiği gibi Bocuk Gecesi için önemli geleneklerden biridir. Düzenlenen organizasyonların çoğunda, katılımcılara kabak tatlısı ikram edilir. Bocuk kılığına giren gençler bazen etraftaki evlerin camlarına vurarak kabak tatlısı ister. Geçmişte, bir miktar kabak tatlısının ahırda bırakıldığına yönelik söylenceler de vardır. Bunun nedeni, Bocuk’un ahırdaki sığırlara zarar vermesini önlemektir. Tekirdağ’daki bazı köylüler, kabak tatlısı yerine evlerinin çatılarına bir miktar baklava koymuştur.2

Bocuk Gecesi geçmişte daha çok korkutucu yönüyle öne çıkan bir geceydi. Bu nedenle ev oturmaları sıklıkla uygulanan geleneklerden biriydi. Komşuların bir araya gelmesi ve kabak pişirmesi Bocuk Gecesi’nin vazgeçilmez bir unsuruydu. Bu ev oturmaları sırasında çocuklar erkenden yatırılırdı. Yetişkinler ise genellikle geç saatlere dek oturur ve sohbet ederdi. Hava ne kadar soğuksa o yılın o kadar bereketli geçeceğine inanılırdı. Gençlerden bazıları, cesaretlerini kanıtlamak için beyaz çarşaflarla Bocuk kılığına girerdi ve soğuğa aldırmadan dışarı çıkıp komşu evlerin camlarını tıkırdatırdı.3

Benzer Şenlikler

Bocuk Gecesi’yle çok benzer bir gece, Kırklareli’de Kolada Gecesi olarak bilinmektedir. Kolada Gecesi ve Bocuk Gecesi’nin aynı kökten gelip gelmediklerini kesin olarak söylemek zor. Ancak her iki festival de birbirine yakın tarihlerde kutlanmaktadır. “Kolada” eski Slavlar arasında Noel ile Epifani arasındaki dönemi tanımlayan bir terimdir. İnsanların bir araya gelip şarkılar söylemesi ve hayvan maskeleriyle kılık değiştirmesi en önemli geleneklerdendir.4 Dolayısıyla Kırklareli’de kutlanan Kolada Gecesi, Slav folkloruyla bağlantılıdır diyebiliriz. Ancak Türklerdeki geleneklerle Slav gelenekleri arasında farklılıklar olduğunu da belirtmek gerek. Kolada Gecesi’nde Türklerin en önemli geleneği balkabağı pişirmekti.

Balkabağı pişirmek, Türklerin kötücül varlıklardan korunma amacıyla uyguladığı en önemli geleneklerden biridir. Hem Bocuk Gecesi’nde hem Kolada Gecesi’nde hem de birazdan değineceğimiz Coraz Geceleri’nde görülen ortak bir uygulamadır. Söz konusu Kolada Gecesi olduğunda akla gelen kötücül varlıkların en önemlisi ise Karakoncolos’tur.

Karakoncolos hem Anadolu hem Yunan hem de Balkan folklorunda görülen kötücül bir yaratıktır. Bahsi geçen coğrafyadaki pek çok kişi, Karakoncolos’un kışın en soğuk günlerinde ortaya çıktığına inanır. Bu nedenle Kolada Gecesi balkabağı pişirmek, Karakoncolos’un kötülüklerinden korunmak için uygulanmış yöntemlerden biri olabilir. Doğu Karadeniz’de kutlanan Kalandar Gecesi’nde ise Karakoncolos’un zararlarından korunmak için kapı önlerine yöresel bir yemek olan kuymak konurdu.5

İlginizi Çekebilir: Türk Ve Altay Mitlerindeki En Korkunç On Bir Varlık

Balkabağı kokusunun, Hristiyanların pişirdiği domuz kokusunu bastırmak için kullanıldığı da söylenceler arasındadır.

Coraz Geceleri ise yalnızca İzmir’e bağlı Ödemiş ve Beydağ’daki köylerde çok az kişi tarafından bilinir. Ocak ayının 18, 19 ve 20’sine denk gelir. Tıpkı Bocuk Gecesi’nde olduğu gibi Coraz Geceleri’nde de geceleri yaşlı bir cadı sokaklarda gezerek insanlara zarar verir. Coraz adındaki bu yaşlı ve kötü cadıdan korunmak için balkabağı pişirilir, küçük kız çocuklarının gece dışarı çıkmasına izin verilmez. Mestan Yapıcı, aynı tarihlerin, Ödemiş ve Beydağ’a yaklaşık 200 kilometre uzaklıktaki Çeşme’de Karakoncolos Geceleri adıyla bilindiğini öne sürmüştür.6

Ocak ve Şubat aylarında, Anadolu ve Balkanlar çevresinde düzenlenen benzer konseptli özel geceler ve festivaller.
(1 Bocuk Gecesi, 2 Kolada Gecesi, 3 Kukeri Şenlikleri, 4 Coraz Geceleri, 5 Karakoncolos Geceleri, 6 Kalandar Gecesi, 7 Busójárás Karnavalı, 8 Rijeka Karnavalı, 9 Kurentovanje Karnavalı, 10 Venedik Karnavalı)

Avrupa’daki Benzer Kış Karnavalları

Kış mevsiminin gelmesiyle Avrupa’daki pek çok ülkede benzer karnavallar düzenlenir. Bulgaristan’daki Kukeri Şenlikleri, Hırvatistan’daki Rijeka Karnavalı, Slovenya’daki Kurentovanje Karnavalı, Macaristan’daki Busójárás Karnavalı ve İtalya’daki Venedik Karnavalı en önemlileridir.

İlginizi Çekebilir: Cadılar Bayramı’nın Kökeni Ve Benzeri Gelenekler

Bu karnavalların çoğunda amaç, kış mevsimiyle özdeşleşmiş kötücül varlıkların uzaklaştırılması ve yaklaşan baharın kutlanmasıdır.


  1. Tihomir ĐORĐEVIĆ, Naš Narodni Život, Volume 2^
  2. Prof. Dr. Erman ARTUN, Tekirdağ Âdetlerinden Bocuk Gecesi Ve Sedenka, Türk Kültürü Araştırmaları: Prof. Dr. Şükrü Elçin’e Armağan, 1993^
  3. Özlem GÜZEL & Hande AKYURT KURNAZ, Türk Kültüründe Bir Miras Olarak Bocuk Gecesi Ritüeli İçeriği: Fenomenolojik Bir Araştırma, 2020^
  4. Борис Александрович РЫБАКОВ, Язычество древней Руси, 2001, ISBN: 9785344000923^
  5. Okan ALAY, Anadolu Ve Kafkasya Kavşağında Geleneksel Bir Yılbaşı Kutlaması: Kalandar, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, Cilt: 11, Sayı: 23, 2018^
  6. Mestan YAPICI, Türk Kültüründe Kabak Ve Kabak Yemekleri, Dönence Yayınları, ISBN: 9789757054191^
Bilgi paylaştıkça çoğalır: